Miejsce pamięci i edukacji

M

Odwiedziłem dzisiaj miejsce pamięci poświęcone eksterminacji francuskich Żydów (Mémorial de la Shoah). To ważny punkt na mapie komemoratywnej Paryża i Francji. Tworzy je kilka części. W czasie mojego pobytu odbywały się w nim lekcje historii. Jest to więc miejsce żywe, odwiedzane przez kolejne generacje Francuzów.

previous arrow
next arrow
Slider

Pierwsze podejście

Pierwszy raz o miejscu pamięci poświęconym eksterminacji francuskich Żydów napisałem … sześć lat temu. Podczas kolejnych pobytów w stolicy Francji nie udawało mi się jednak osobiście go zwiedzić. Dziś mogłem wreszcie poświęcić na to kilka godzin. Sądzę, że powinien być to ważny adres w Paryżu dla przybyszy z naszego kraju. Na wystawie znajduje się bowiem sporo informacji o historii Polski w XX wieku, dziejach i prześladowaniu polskich Żydów. Wykorzystano także eksponaty z Polski (o problemie używanych określeń napiszę poniżej).

Historia powstania

W czerwcu 1940 roku niemieckie wojska zajęły północną Francję i stolicę kraju, Paryż (po 1942 r. także znaczną część południa). Południowo-wschodnią część Francji zajęły w 1942 r. włoskie wojska i utworzyły w niej własną strefę okupacyjną (m.in. miasta Grenoble, Nizza). W marcu 1942 r. Niemcy rozpoczęli deportacje francuskich Żydów do obozów zagłady w okupowanej Polsce. Włosi nie uczestniczyli w tym procederze. Z tych też powodów Żydzi z północy próbowali się przedostać do ich strefy.

W kwietniu 1943 roku do Grenoble przybyła grupa Żydów, bojowników ruchu oporu, którzy reprezentowali różne odłamy polityczne. Spotkali się w prywatnym mieszkaniu tamtejszego rabina i przemysłowca, Isaaca Scheersohna. Postanowiono dokumentować zbrodnie niemieckie na Żydach i przygotować materiały umożliwiające ściganie winnych tych zbrodni w przyszłości. Tak doszło do powołania Centrum Współczesnej Dokumentacji Żydowskiej (Centre de Documantion Juive Contemporaine, CDJC). Po wyzwoleniu Paryża spod niemieckiej okupacji przeniesiono instytut i zebrane materiały do stolicy.

Działalność i pamięć

Po przeprowadzce do stolicy opracowano obszerną dokumentację o deportacji i śmierci francuskich Żydów, którą wykorzystano na procesie w Norymberdze (zginęło ok. 76 tys. osób, co stanowiło 1/5 ludności żydowskiej Francji). Isaac Schneersohn postanowił zbudować pomnik poświęcony ofiarom Holokaustu (Pomnik nieznanej żydowskiej ofiary). Odsłonięto go w Paryżu w 1956 roku.

Pomnik znajduje się w budynku w kształcie kwadratu, na którym umieszczono napisy po hebrajsku i francusku, w krypcie znajduje symboliczny grób sześciu milionów zamordowanych europejskich Żydów. Do budynku wprowadził się także CDJC. Na dziedzińcu postawiono „mur złożony z nazwisk” (umieszczono na nim nazwiska wszystkich 76 tys. deportowanych). Doszło przy tej okazji do pomyłek, o których świadczą puste miejsca po usuniętych nazwiskach (w przyszłości ma być wykonany nowy wykaz).

Wystawa

Od 2006 roku miejsce pamięci otworzyło stałą wystawę, która opowada o zagładzie francuskich Żydów. Można ją zwiedzać w podziemiach budynku. Poprzedzona jest prologiem, w którym pokazano historię i dzień codzienny tej grupy przed wybuchem wojny. Ciekawe są części poświęcone reakcji Francuzów na prześladowanie ich współobywateli. Nie zapomniano o działaniach francuskiego ruchu oporu. Wystawę oparto o przykładowe biografie, co ma przybliżyć los pomordowanych, nadać mu oblicze konkretnych osób. Do dyspozycji zwiedzających są także multimedia.

W trakcie mojego zwiedzania odbywały się w salach eskpozycji szkolne lekcje historii. Uczniowie z zeszytami w ręku notowali informacje z witryn, poznawali biografie wybranych osób. Inna grupa zajęła się historią obozu w Auschwitz-Birkenau.

Archiwum

Z biegiem czasu CDJC udało się zebrać obfity materiał dokumentacyjny. Jest on stale uzupełniany o nowe darowizny. W zbiorach instytutu znajdują się setki oryginalnych niemieckich dokumentów poświęconych eksterminacji francuskich Żydów (ok. milion) oraz ponad 90 tys. zdjęć. Kilka tygodniu temu paryskie centrum podpisało umowę o współpracy z Muzeum Polin w Warszawie. Jak się okazało, w materiałach archiwalnych znajdują się też informacje o deportacji / śmierci polskich Żydów.

Pojęcia

Wystawa dostępna jest w dwóch językach po francusku i angielsku. Zaraz przy wejściu umieszczono tablicę, która informuje krótko o treści wystawy oraz francuskim rozprawieniu się z „wstydliwą przeszłością”. Pod koniec umieszczono zdanie, które może zaskoczyć. Jest tam mowa o deportacji / śmierci Żydów w Polsce. Nie chcę z tego robić jakiegoś zarzutu, wystawę, jak wspomniałem, stworzono już przed kilku laty, gdy nie tak głośno było o tzw. wadliwych kodach pamięci. Być może wkrótce zostanie zastąpiona nową. Trzeba jednak zwrócić uwagę na ten zapis. Wystarczyłoby w końcu uzupełnić go o określenie w ”okupowanej Polsce”. Myślę, że jest to konieczne, jeśli uwzględnimy dużą liczbę uczniów, którzy odwiedzają to miejsce.

Fragment tekstu z tablicy stałej wystawy: The history of the Jews of France during the World War II
Fragment tekstu z tablicy stałej wystawy (przy wejściu): The history of the Jews of France during the World War II

O autorze

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotografik, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Wstaw komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotografik, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Newsletter „blogihistoria”

Zamawiając bezpłatny newsletter, akceptuje Pan/Pani zasady opisane w Polityce prywatności. Wypisanie się z prenumeraty newslettera jest możliwe w każdej chwili.

Najnowsze publikacje

Więcej o mnie

Kontakt