Herkules (Herakles) jest jedną z najpopularniejszych postaci mitologicznych starożytności. Niemal każdy zna jego imię, a wyrażenie „Dwanaście prac Herkulesa” jest synonimem trudnych zadań wymagających niezwykłego wysiłku. Wystawa „Herkules – Held und Antiheld” (Herkules – bohater i antybohater) w Dreźnie odpowiada po raz kolejny na pytanie, kim był ten najpopularniejszy bohater starożytności. Jednocześnie zwraca uwagę, że mityczna postać jest znacznie bardziej złożona niż się powszechnie wydaje.
Dualizm: cnota i antybohaterstwo
Wystawa dogłębnie analizuje dwoistość charakteru antycznego półboga. Chociaż Herkules często służył jako wzór cnoty, ekspozycja poświęcona jest również jego antybohaterskim zachowaniom. Okazuje się, że w niektórych sytuacjach życiowych zachowywał się niehonorowo, popadał w nałogi lub był okrutny.
Ukazanie tej złożoności skłania do refleksji nad znaczeniem bohaterstwa w historii oraz nad ogromną siłą oddziaływania narracji i trwałością mitu.
2500 lat recepcji mitu i jego polityczne wykorzystanie
Ekspozycja prezentuje wybitne dzieła sztuki powstałe na przestrzeni 2500 lat. Oprócz znanych „Dwunastu prac Herkulesa” i jego relacji z kobietami, kluczową rolę odgrywa ukazanie Herkulesa jako wzoru cnoty dla władców, od Aleksandra Wielkiego do Augusta II Mocnego. Dowodem na to ostatnie jest rzeźba „Saksoński Herkules” Balthasara Permosera, którą umieszczono na fasadzie tzw. pawilonu na wałach (niem. Wallpavillon) drezdeńskiego Zwingeru.
W tej części można podziwiać antyczne i nowożytne posągi, płaskorzeźby i wazy, a także obrazy, grafiki, rzeźby i wyroby złotnicze. Dzieła te pochodzą głównie z bogatych zbiorów drezdeńskich, uzupełnionych o znaczące wypożyczenia z Rzymu, Paryża, Madrytu, Monachium i Kopenhagi.
Odkrywanie mało znanych epizodów
Drezdeńska wystawa odsłania również rzadziej reprodukowane wątki mitologiczne. Zwróciłem uwagę m.in. na prace Lucasa Cranacha Młodszego – „Śpiący Herkules i pigmeje” oraz „Herkules zbudzony przez pigmejów”. Artysta umieścił antycznego bohatera na tle krajobrazu saksońskiego. Oba te obrazy traktować można jako wizualny przykład anielskiej cierpliwości i irytacji z powodu przerwanego snu.
Kuratorzy zadbali także o ukazanie Herkulesa w kulturze masowej. Możemy obejrzeć fragmenty filmów z jego udziałem, które powstały od końca XIX wieku po współczesność. Wprawdzie w prezentowanych starszych ujęciach postaci, pojawiające się tam dzikie zwierzęta i stwory, mogą razić techniczną nieporadnością, jednak nie są pozbawione uroku. Pokazują, jak szybko zmieniły się możliwości X muzy i nasza estetyka.
Kilka uwag praktycznych
Wystawę można oglądać w Galerii Obrazów Starych Mistrzów w drezdeńskim Zwingerze od 22 listopada 2025 roku do 28 czerwca 2026 roku. Ekspozycji towarzyszy pięknie wydany katalog. Znalazły się w nim ciekawe teksty i wyśmienite reprodukcje prezentowanych obiektów. Natomiast w sklepiku muzealnym zadbano o wybór literatury fachowej na temat Herkulesa i jego mitu.
Koleje Dolnośląskie proponują pod koniec tygodnia atrakcyjne ceny przejazdów na trasie Wrocław-Drezno-Wrocław. Warto więc skorzystać i odwiedzić to piękne miasto.
