Alfabet profesora

A

W tych dniach do rąk czytelników trafiła niewielka książka, zawierająca wybór tekstów Bronisława Geremka, historyka-mediewisty, polityka i męża stanu, gorącego orędownika zjednoczenia Europy. \”Profesor to nie obelga\”, tytuł bardzo śmiały jak na dzisiejsze czasy. Teksty zestawił Jacek Głażewski, a wstępem poprzedził kolejny wybitny historyk średniowiecza, były minister edukacji i rektor UW, Henryk Samsonowicz. Teksty, ułożone alfabetycznie, tworzą mozaikę wypowiedzi i przemyśleń Profesora na różne tematy. Mają one charakter  poważny, ale i nie brakuje wśród nich  pisanych z lekkim przymrużeniem oka. Otrzymaliśmy świetną, błyskotliwą pozycję, która pozwala raz jeszcze wejrzeć w sposób myślenia i postrzegania tego wielkiego historyka. Jego rozważania o Europie, historykach, komunizmie, lustracji, politykach powinny na trwałe wpisać się do kanonu często czytanych i przytaczanych tekstów, zwłaszcza przez młodych adeptów historii.

\"\"

 

Prof. Bronisław Geremek należał do czołówki polskich historyków okresu powojennego. Z dużą pasją badał dzieje średniowiecza, którym poświęcił większość swych prac. Współpracował z wieloma wybitnymi historykami krajowymi i zagranicznymi. Sam jako swych mistrzów wskazał  Mariana Małowista, Tadeusza Manteuffla czy Aleksandra Gieysztora, tuzów polskiej mediewistyki. Wybór tej epoki, wieloletnia fascynacja nią nie były przypadkowe. Ograniczenia polityczne w uprawianiu historii najnowszej w latach 50. i późniejszych, skierowały Go do epok odległych. \”Pełną satysfakcję – pisał w tekście \’Mistrzowie\’ – znalazłem w dziejach wieków średnich, a wraz z nią pełnię wolności i pasjonujące doznania intelektualne\”. Ich częścią była możliwość kontaktów z kulturą i nauką Zachodu. Druga połowa lat 50. stała dla młodego adepta historii pod znakiem pierwszych wyjazdów do Francji. Uczęszczał na wykłady słynnego francuskiego historyka Fernanda Braudel’a, zaprzyjaźnił się z innym badaczem średniowiecza, Jaques\’em Le Goff\’em. Szkoła \”Annales\” stała się dla Niego wzorem do naśladowania (w tomie znajdujemy tekst poświęcony temu środowisku).

Bardzo ciekawe są rozważania o historii i historykach. Niemało jest też tu  powinnościach społecznych historyków.  Bronisław Geremek był nie tylko homo historicus, lecz także homo politicus. Dylemat, przed którym stanął w pewnym momencie swego życia: historia czy polityka, zajmuje sporą część rozważań i przewija się przez kilka tekstów w tomie. W myśleniu Bronisława Geremka liczyło się dobro publiczne i służenie państwu.  \”Zawsze utrzymywałem – pisał w eseju \”Historyk\”, że nie jest pewne, czy historia czegokolwiek uczy. I bardzo rozdzielałem zawód historyka od zaangażowanie w życie publiczne. Myślę jednak, że nie miałem racji. Że jednak funkcjonuję w polityce także ze świadomością historyka. Mianowicie, nieustannie stawiam sobie pytania o konsekwencje własnych działań. Często mam dystans wobec faktów i wydarzeń, w których uczestniczę\”.

Wiele miejsca zajmują również rozważania na temat Polski i Europy. Był gorącym orędownikiem naszego szybkiego wstąpienia do Paktu Północnoatlantyckiego oraz Unii Europejskiej. Jako minister spraw zagranicznych, a potem poseł do Parlamentu Europejskiego nie szczędził wysiłków, by wzmocnić głos polski w Europie. \”Jeżeli Europa potrafi ustrzec się przed pokusą zamknięcia się w kręgu narodowych czy grupowych interesów, jeśli uda jej się zintegrować bez hegemona, przewodnika stada, stanie się ona wielkim, pozytywnym partnerem gry światowej. Dziś, trawestując to, co kiedyś mówiono o Niemczech, jest ona gigantem ekonomicznym, lecz pozostaje karłem politycznym. Ma jednak możliwość stania się potęgą. A Polska może odegrać istotną rolę w tym procesie\”.

 
\"\"
Foto: Strona internetowa Centrum im. Bronisława Geremka.

 

Uwadze B. Geremka nie uszły też nasze relacje z sąsiadami, zwłaszcza Rosją i Niemcami. Warunkiem uczestniczenia w nowoczesnej wspólnocie europejskiej było dla niego pojednanie polsko-niemieckie, rozwijane z udziałem Kościoła katolickiego, ale i ludzi Solidarności. Z obawami obserwował  pogarszanie się relacji dwustronnych na początku nowego tysiąclecia.  Remedium na istniejące jeszcze \”pokłady ksenofobii\”  widział w Europie. \”Po pierwsze, uważam odwrócenie \’determinizmu nienawiści polsko-niemieckiej\’ – (…) za jedno z wielkich założycielskich osiągnięć polityki Polski niepodległej. Odejście od tego stanowiska uważałbym za niebezpieczne dla kraju. Po drugie, dla Polski podstawowe znacznie ma Unia Europejska. To członkostwo w Unii i sojusze z tego faktu wynikające sprawiają, że nie jesteśmy narodem odosobnionym. To jest gwarancja dobrego realizowania polskiej racji stanu\”.

W tomie zamieszczono 54 teksty o różnej objętości. Spis treści wyznaczany alfabetem zaczyna esej o \”Annales\”, a kończy o \”Żydach\”. Teksty te publikowane były w różnych czasopismach począwszy od 1984 r. Opublikowane wybrano spośród ok. 100 (ich pełny wykaz znajduje się na końcu tomu).

W tomie zamieszczono także tekst o jeszcze innej pasji autora, którą było namiętne palenie fajki. Zapoznajemy się z życiową filozofią palacza i błyskotliwą obroną tego nałogu.  Cytatem z tej ostatniej kończę to krótkie omówienie, gorąco zachęcając do lektury, zwłaszcza najmłodszych miłośników Klio: \”Nie sądzę, żeby między fajką a demokracją istniała jakakolwiek relacja. Natomiast z kulturą polityczną – to już inna sprawa. Fajka (…) nawet ludzi niespokojnych zmusza do wewnętrznej dyscypliny, daje impuls do refleksji w trakcie rozmowy\”.

Profesor to nie obelga. Alfabet Bronisława Geremka. Wybór, układ, opracowanie Jacek Głażewski. Słowo wstępne Henryk Samsonowicz, Kraków: Universitas, 2013.

O autorze

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotograf, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Wstaw komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotograf, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Newsletter „blogihistoria”

Zamawiając bezpłatny newsletter, akceptuje Pan/Pani zasady opisane w Polityce prywatności. Wypisanie się z prenumeraty newslettera jest możliwe w każdej chwili.

Najnowsze publikacje

Więcej o mnie

Kontakt