Solidarni z Solidarnością

S
Na mapie Lipska pojawił się ważny polski punkt. Wczoraj na centralnym placu przed Operą (Augustusplatz) odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą \”Solidarności\” i jej wpływowi na wydarzenia w b. NRD. W uroczystości uczestniczyły władze miasta, przedstawiciele różnych organizacji z Polski i Niemiec, byli polscy i wschodnio-niemieccy opozycjoniści. Pomysłodawcami ufundowania tablicy był Instytut Polski w Lipsku oraz Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku. Odsłonięcie było jednym z punktów kulminacyjnych dwudniowej konferencji: \”25 lat wolnych wyborów w Polsce i pokojowej rewolucji w NRD\”. Dziesięciu Niemcom, przedstawicielom opozycji enerdowskiej lub osobom wspierającym Solidarność w latach 80., wręczono Wykaz laureatów wraz z biografiami zamieszczono na stronie Centrum..



\"\"

W Forum Historii Współczesnej w Lipsku, Zeitgeschichtliches Forum, w dniach 7-8 kwietnia odbyła się konferencja \”25 lat wolnych wyborów Polsce i pokojowej rewolucji w NRD\”. Jej organizatorem był Instytut Polski w Lipsku, który pozyskał do współpracy ważnych partnerów w Polsce i Niemczech: Europejskie Centrum Solidarności, Centrum Badawcze Historii Krajów Europy Środkowo-Wschodniej przy Uniwersytecie w Lipsku (GWZO), Forum Historii Współczesnej Lipsk (Zeitgeschichtliches Forum Leipzig), Komitet Obywatelski Lipsk (Buergerkomitee Leipzig), ewangelicka parafia św. Mikołaja w Lipsku i Centrum Kompetencyjnyjne Europy Środkowo-Wschodniej Lipsk (KOMOEL).

\"\"
Foto: Rozmowa prof. Stefana Garszteckiego ze Zbigniewem Bujakiem.

W konferencji uczestniczyli świadkowie wydarzeń z Polski i Niemiec oraz naukowcy zajmujący się tą problematyką. Pokazano filmy, odsłonięto wystawę \”Uczcie się polskiego\”, przedstawiono również nowe materiały uzupełniające do dziejów oporu i opozycji w Polsce i Niemczech. Organizatorzy świadomie zrezygnowali z prezentacji referatów. W czasie konferencji odbyły się natomiast liczne panele, rozmowy ze świadkami wydarzeń. Duże wrażenie zrobiła na mnie rozmowa prof. Stefana Garszteckiego z legendą Solidarności, Zbigniewem Bujakiem. Film o kobietach podczas sierpniowego strajku nie tylko przypominał zaangażowanie w tamte wydarzenia, ale po prostu wzruszał. Dobrze się stało, że nasze postrzeganie wydarzeń sierpniowych uzupełniono o ten aspekt. Rozmowa z jedną z bohaterek filmu, Bożeną Rybicką-Grzywaczewską, stanowiła doskonałe uzupełnienie projekcji.  Przypominam sobie, jak przed laty próbowałem znaleźć informacje o kobietach Solidarności. Nie chciałem ograniczyć się do informacji encyklopedycznych, chciałem wykorzystać ich wspomnienia, uwzględnić sposób patrzenia, więcej napisać o wkładzie kobiet w rozwój ruchu. Wtedy nie było to takie proste, a i dzisiaj nie jest to oczywiste. Jednak film „Nie byliśmy bohaterami. Strajk w oczach kobiet“ jest dobrym punktem wyjścia i być może zachętą do innego spojrzenia na ruch Solidarność.

\"\"
Foto: Panel dyskusyjny: „Jak postrzegali się nawzajem obywatele NRD i PRL?“ z udziałem (od lewej): Tobiasa Hollitzera, Siefrieda Lokatisa, Daniela Logemanna, Andrzeja Stacha i Heinricha Olschowsky’ego.

Był jeszcze inny ważny aspekt tej konferencji. Dyskusje nie odbywały się według narodowego podziału. Polacy i Niemcy opowiadali swe dzieje, a potem szukano w wydarzeniach sprzed lat elementów wspólnych, ale i dzielących. Dzieje opozycji w obu krajach łatwiej stawały się przez to bardziej zrozumiałe, pełniejsze. Ten element porównawczy dominował w czasie całego spotkania, co w przypadku konferencji polsko-niemieckich nie jest takie oczywiste.

\"\"
Foto: Basil Kerski, dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności i Zbigniew Bujak, członek kapituły wręczają Medale Wdzięczności.

Ważnym wydarzeniem było wręczenie Medalu Wdzięczności dziesięciu przedstawicielom opozycji NRD lub osobom aktywnie wspierającym Solidarność w latach 80. Medal ten, ufundowany przez Europejskie Centrum Solidarności, otrzymują osoby, które przyczyniły się do wzmocnienia walki o wolność i demokrację Polaków. Medale wręczali Basil Kerski, dyrektor Centrum, oraz Zbigniew Bujak. Niemieckim obywatelom wręczano takie medale już wcześniej. Przed laty podobna uroczystość odbyła się w Berlinie, podczas której wyróżnienia otrzymali Wolfgang Templin i Ludwig Mehlhorn. Tegoroczni uhonorowani to osoby mniej w Polsce znane, ale całkowicie na poznanie i docenienie zasługujące. Także i z tego powodu, że ich zainteresowanie sprawami polskimi sprowadziło na nich bardzo poważne represje. Cześć z nich uczestniczyła w uroczystości z wpiętymi w klapy starymi znaczkami Solidarności, który udało się niegdyś ukryć przed służbą bezpieczeństwa. Wykaz laureatów wraz z biografiami zamieszczono na stronie Centrum. 

\"\"

Być może to przypadek, jednak wśród nagrodzonych tym razem dominują pastorzy ewangeliccy, jak Friedrich Magirius, który z innym nagrodzonym, Christophem Wonnebergerem, organizował w kościele św. Mikołaja w Lipsku modlitwy o pokój. Z nich wyrosły pokojowe demonstracje w październiku 1989 r., które zakończyły się ustąpieniem rządu Honeckera i zburzeniem muru. Magirius od lat 70. utrzymywał kontakty z \”Więzią\”, Znakiem, Tygodnikiem Powszechnym i KiKiem. Pod wrażeniem Solidarności Wonnenberger zaczął uczyć się polskiego, w połowie lat 80. założył grupę \”Prawa Człowieka\” (Menschenrechte).

\"\"

Kolejnym punktem kulminacyjnym konferencji było odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej Solidarności. Pomysł wysunął Instytut Polski w Lipsku. Dyskusje z władzami miasta trwały przez rok, konieczne było rozwiązanie różnych problemów biurokratycznych i nie tylko. Tekst na tablicy, po polsku i niemiecku, trafnie oddaje zasługi Solidarności i jej wpływ na wydarzenia niemieckie. Lipsk jest drugim niemieckim miastem po Berlinie, gdzie upamiętniono w ten sposób wielki polskich ruch lat 80. W osłonięciu tablicy uczestniczyli nadburmistrz Lipska, Burkhard Jung, dyrektor Centrum, Basil Kerski, rzecznik inicjatywy obywatelskiej \”Jesień 1989\” Tobias Hollizer oraz dyrektor Instytutu Polskiego, Wojciech Więckowski.
W przemówieniach podkreślano zasługi Solidarności i jej wpływ na inne kraje bloku, także na nieliczną opozycję w NRD. Tablicę umieszczono w centrum miasta obok jednego z miejsc pamięci informujących o wydarzeniach 1989 r. W przyszłości tablica ta ma być przeniesiona w pobliże pomnika Jedności i Zjednoczenia Niemiec, który ma być odsłonięty w mieście.

\"\"
Foto: dyrektor ECS, Basil Kerski w rozmowie (od lewej), z Stephanem Bickhardtem, Heimgard Mehlhorn i Wolfgangiem Templinem.

Udział w konferencji, uroczystościach wręczenia medali i odsłonięcia tablicy był dla mnie dużym przeżyciem, choć w wydarzeniach tego typu wiele razy już uczestniczyłem. Tłumny udział niemieckich uczestników, że zainteresowanie Polską i problemami relacji polsko-niemieckich jest całkiem spore. Z oburzeniem przyjęto ostatnie plany likwidacji Instytutu Polskiego w Lipsku, jedynej tego typu placówki w tej części Niemiec. Konferencja oraz obchody pokazały, że istnienie tej placówki jest w interesie Polski. Dzięki swym licznym kontaktom i projektom służy ona dobremu sąsiedztwu i pogłębieniu współpracy polsko-niemieckiej. Na nieuniknione szkody w tym dziele po likwidacji Instytutu i zaprzepaszczeniu budowanej przez dziesięciolecia tradycji (Instytutu istnieje od 1969 r.) zwracali uwagę w swych przemówieniach nadburmistrz Lipska, i dyrektor Zeitgeschichtlisches Forum, laureat Medalu Wdzięczności, prof. Reinert Eckert.

\"\"
Foto: Jeden z inicjatorów odsłonięcia tablicy w Lipsku, dyrektor Instytutu Polskiego, Wojciech Więckowski.

O autorze

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotografik, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Wstaw komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotografik, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Newsletter „blogihistoria”

Zamawiając bezpłatny newsletter, akceptuje Pan/Pani zasady opisane w Polityce prywatności. Wypisanie się z prenumeraty newslettera jest możliwe w każdej chwili.

Najnowsze publikacje

Więcej o mnie

Kontakt