Nowe życie Banku Robotników

Przed wykładem w Bochum udałem się do „Małej Warszawy“. Pojęcie to można spotkać już tylko w opracowaniach historycznych. Po najstarszej części miasta, gdzie mieściło się centrum życia polskiego przed 1939 r., pozostały wspomnienia i trochę materialnych śladów. Budynek, siedziba Związku Polaków w Niemczech, zamknięty. Odpadający z fasady tynk, napisy wykonane sprayem wzmagają wrażenie zaniedbania. Być może wkrótce, dzięki dotacji władz RFN i kraju związkowego Nadrenia-Westfalia, budynek odzyska dawną świetność. Ma w nim mieć siedzibę Centrum Dokumentacji Kultura i Historia Polaków w Niemczech Porta Polonica, jeden z najważniejszych na polu historii projektów polsko-niemieckich w ostatnich latach.

Źródło: Leksykon Polactwa w Niemczech, Warszawa-Wrocław 1973, s. 55 (wydanie fototypiczne)

Źródło: Leksykon Polactwa w Niemczech, Warszawa-Wrocław 1973, s. 55 (wydanie fototypiczne)

Zdjęcie kamienic przy Klosterstrasse w Bochum (dzisiaj Am Kortländer) w Leksykonie Polactwa w Niemczech robi wrażenie. Na ścianie budynku widać napis po polsku Bank Robotników (zachował się do dzisiaj). Na parterze mieściły się biura różnych instytucji, a do siedziby Dzielnicy III Związku Polaków w Niemczech, największej organizacji dachowej skupiającej polskie organizacje w Niemczech przed 1939 r., wchodziło się przez główną bramę (dzisiaj zamurowana).

2016-05-13_bochum (6 von 9)

Na przełomie wieku XIX i XX żywo rozwijające się w Bochum polskie organizacje zaczęły myśleć o pozyskaniu odpowiedniej siedziby na swe cele. W 1905 r. powołano „Komitet Budowy Domu Polskiego w Bochum“. Z zebranych środków zakupiono w następnych latach siedem domów przy ul. Klosterstrasse (obecnie Am Kortländer). Stały jeden obok drugiego i miały numery od 2-14. W pomieszczeniach tych domów mieściły się siedziby prawie wszystkich polskich organizacji regionalnych i ponadregionalnych skupiających Polaków. W szybkim czasie stały się bardzo ważnym centrum życia polskiego w ówczesnych Niemczech zachodnich. Ponadto mieściło się tu biuro doradztwa zorganizowane przez związki zawodowe i punkt opieki społecznej.

2016-05-13_bochum (2 von 9)

W „Leksykonie Polactwa”, opublikowanej tuż przed wojną encyklopedii o polskich skupiskach w Niemczech, wyliczono mieszczące się w kompleksie przy Klosterstrasse zrzeszenia i inicjatywy:

(…) W Bochum przy Klosterstrasse 6. Dzielnica III Związku Polaków w Niemczech, Sekretariat Związku Polskich Towarzystw Szkolnych, Bank Robotników, Związek Wzajemnej Pomocy z siedzibą w Bochum, Polskie Stowarzyszenie Zapomogowe ‚Czytanek Ludowych‘, Koło Śpiewu ‚Halka, Zjednoczenie Zawodowe Polskie, Filia Polskiego Towarzystwa Szkolnego na obwód rejencji Arnsberg, Oddział Związku Polaków, Towarzystwo Młodzieży, Kurs języka polskiego.

2016-05-13_bochum (5 von 9)

Brutalne represje wobec Polaków pod koniec lat 30. XX w., a zwłaszcza po wybuchu wojny, zniszczyły ośrodek w Bochum, podobnie jak placówki w całych Niemczech. Ich majątek zarekwirowano, a przedstawicieli Polonii prześladowano i więziono. Wielu działaczy i członków mniejszości zginęło. Po wojnie, gdy reaktywowano Związek Polaków w Niemczech, odzyskał posesję przy Klosterstrasse 6. W budynku ulokowano siedzibę odrodzonej organizacji. Nie wiem jeszcze, co stało się z pozostałymi kamienicami, czy występowano o ich zwrot i jaki był los tych ewentualnych zabiegów. W odpowiedzi władz RFN na zapytanie w Bundestagu złożone w 2013 r. brak dokładnych informacji na ten temat.

2016-05-13_bochum (1 von 9)

Obecnie ten tak ważny nie tylko z historycznego punktu widzenia obiekt znajduje się w bardzo złym stanie. Można mieć wrażenie, że od dawna nikt z niego nie korzysta. Podwórze zastawiono starymi meblami i rupieciami, sypiący się tynk i bazgroły wypisane na murach sprayem dopełniają smutny obraz tego niegdyś tętniącego życiem miejsca. Widać, że właściciel budynku nie daje sobie rady z utrzymaniem obiektu, a polska społeczność nie okazuje mu potrzebnego wsparcia. Jest jednak nadzieja, że budynek ten na nowo ożyje i stanie się ważnym miejscem spotkań.

2016-05-13_bochum (3 von 9)

Władze RFN oraz kraju związkowego Nadrenia-Westfalia wyłożyły na jego remont 1,1 mln Euro. Wkrótce do pomieszczeń wprowadzi się Centrum Dokumentacji Kultura i Historia Polaków w Niemczech Porta Polonica. W budynku nadal będą się znajdować pomieszczenia ZPwN. Dla organizacji z ogromnymi tradycjami może to być szansa na stworzenie nowej, ciekawej oferty dla Polaków w Niemczech, znaczące ożywienie działalności, jak i powiększenie liczby członków.

2016-05-13_bochum (4 von 9)

Autor: Krzysztof Ruchniewicz

Historia najnowsza, badania i nauczanie, historia w przestrzeni publicznej, blog i … / Zeithistoriker, Lehre und Forschung, PH, Blog und …

Skomentuj