Na polsko-niemieckim rynku czytelniczym ugruntowaną popularnością wśród czasopism historycznych cieszy się rocznik ” muzeom i wystawom”. W tym roku obchodzi 10-lecie swego istnienia, choć inicjatywa wydawania informatora o kluczowych zagadnieniach w relacjach polsko-niemieckich i realizowanych projektach badawczych zrodziła się przed 20 laty. Była to (i nadal) pozostaje inicjatywa kilku „zapaleńców” z Polski i Niemiec, którzy – przekonani o wadze i znaczeniu „historii wzajemnych oddziaływań” (niem. Beziehungsgeschichte) – inicjują i wspierają wymianę naukową między obu krajami. Redaktorom udało się namówić do współpracy ponad 300 autorów. Tom jubileuszowy, który właśnie trafił do rąk czytelników, poświęcony jest muzeom i wystawom. 


Zanim omówię pokrótce zawartość tomu, kilka słów na temat historii czasopisma, jego twórców i podejmowanych tematów. 

Pomysł stworzenia pisma powstał na przełomie 1990/91 r. Dwoje późniejszych niemieckich członków redakcji, Fibre Verlag z Osnabrück (Jockgrim) i Peter Fischer (Osnabrück) kończyło wtedy swe projekty dysertacyjne. W okresie przełomu 1989/90 odbyli szereg wypraw archiwalnych do Polski. P. Nordblom zbierała materiały do tematu poświęconego katolickiemu tygodnikowi „Der Deutsche in Polen” (1934-1939) i jego stosunkowi do narodowego socjalizmu, natomiast P. Fischer badał rolę niemieckiej publicystyki jako czynnika w relacjach polsko-niemieckich w latach 1919-1939. W trakcie tych pobytów nawiązali kontakt z młodymi polskimi badaczami, którzy nie mieli dotąd możliwości swobodnego przedstawienia swych projektów, wzięcia udziału w debatach polsko-niemieckich (ograniczenia w wyjazdach dla młodych badaczy przed 1989 r.). Zastanawiano się nad różnymi formami współpracy. Ostatecznie opracowano założenia wspólnego projektu i zatytułowano go: „Projekt: Naukowy Informator na temat relacji polsko-niemieckich” (Projekt: ‚Wissenschaftlicher Info-Dienst deutsch-polnische Beziehungen’). Punktem wyjścia była konstatacja, że we wzajemnych relacjach istnieją duże deficyty informacyjne oraz istnieją nadal problemy w wzajemnym postrzeganiem. Dlatego też cel działania upatrywano w „zbieraniu, ukazywaniu, przekazywaniu i organizacji przedsięwzięć naukowych na tematy relacji polsko-niemieckich w Niemczech i Polsce w teraźniejszości i przeszłości na uniwersytetach i w instytutach badawczych przez osoby prywatne; nie jako reakcja na zakończone prace, lecz nawiązanie kontaktów i wymiana in status nascendi, nowe impulsy dla przedsięwzięć badawczych, szczególnie wzajemne polsko-niemieckie; forum dyskusyjne, a równolegle do niego grupę roboczy, złożoną zwłaszcza z młodych badaczy„. Podstawą współdziałania była interdyscyplinarność i otwartość. Program ten chciano realizować wydając informator, który miał się ukazywać 2-3 razy do roku. W krótkim czasie zaproszono do współpracy dwóch polskich naukowców młodszego pokolenia, Jana Rydla i Waldemara Bukowskiego, obaj z Krakowa. Finansowanie zgodził się przejąć znany i ceniony animator naukowej wymiany, szef Forschungsstelle Ostmitteleuropa na Uniwersytecie w Dortmundzie, Johannes Hoffmann. Pia Nordblom zaproponowała tytuł nowego pisma, którego pierwszy numer ukazał się w kwietniu 1992 r. w nakładzie 300 egzemplarzy jako „Inter Finitimos. Informator naukowy do Badań nad Stosunkami Niemiecko-Polskimi„. Objętość pierwszych numerów liczyła jedynie 28-30 stron formatu szkolnego zeszytu. W 1994 r. redakcję wzmocniła Isabel Röskau-Rydel, historyk zajmująca się dziejami Polski i Galicji w XVIII-XX wieku. 


Z biegiem czasu „Inter Finitimos” stał się ważnym forum wymiany informacji o planowanych projektach badawczych. Redaktorzy zamieszczali też teksty polemiczne, odsłaniające kontrowersje badawcze w relacjach polsko-niemieckich. Także autor tego tekstu zamieścił w czasopiśmie jedne ze swych pierwszych tekstów wydanych drukiem. Dla Polaków bardzo ważna była możliwość wymiany z kolegami i koleżankami niemieckimi. Animowanie takich kontaktów redakcji „Inter Finitimos” świetnie się udawało. Od numeru 6 zwiększono objętość i dodano „Wybraną bibliografię relacji polsko-niemieckich. Polskie piśmiennictwo„, którą opracowywał Zbigniew Solak z Krakowa. Od 1995 r. postanowiono zrobić kolejny krok w kierunku profesjonalizacji. Pismo zaczęło ukazywać się wydawnictwie w muzeom i wystawom, który założył jeden z członków założycieli, Peter Fischer (wydawane jest tam do dzisiaj). Proponowano je również w prenumeracie. Cena zeszytu była świadomie zaniżona, by na pismo było stać również studentów. Do 1998 r. pismo ukazywało się po polsku i niemiecku. W drugiej połowie lat 90. redaktorzy byli zmuszeni ze względów finansowych zrezygnować z języka polskiego i wydawać „Inter Finitimos” jako podwójny numer tylko raz w roku. W 2000 r. redaktorami byli Waldemar Bukowski, Peter Fischer, Markus Krzoska, Pia Nordblom, Isabel Röskau-Rydel i Jan Rydel. W następnych latach skład redakcji uległ zmianie. Po opuszczeniu redakcji przez Pię Nordbloom i Jana Rydla  nowymi członkami w 2001 r. zostali Błażej Białkowski (do 2005 r.) i Bazyl Kerski. Następnie redakcję wzmocnili Krzysztof Ruchniewicz (od 2008), Sabine Stekel (od 2009) i Dietlind Hüchtker (od 2013). Markus Krzoska zakończył pracę w redakcji w 2009 r. Dzięki zabiegom Basila Kerskiego, redaktora naczelnego prestiżowego polsko-niemieckiego czasopisma kulturalnego „Dialog” udało się tchnąć nowe życie w „Inter Finitimos”. Czasopismo uzyskało skromną, ale stabilną podstawę finansową, uatrakcyjniono szatę graficzną. „Inter Finitimos” ukazuje się regularnie jako rocznik i nosi tytuł „Jahrbuch zur deutsch-polnischen Beziehungsgeschichte„. Wraz z rozwiązaniem Forschunsstelle Ostmitteleuropa na Uniwersytecie w Dortmundzie w 2003 r., odpadł nie tylko dotychczasowy partner, lecz także część finansowania. Redakcja (do dzisiaj) pracuje bez wynagrodzenia. Nowym partnerem został Deutsch-Polnische Gesellschaft Bundesverband e.V., a później jeszcze Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta Uniwersytetu Wrocławskiego. Dzięki środkom uzyskanym z Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Polsko-Niemieckiej Fundacji na Rzecz Nauki zwiększono objętość rocznika, co umożliwiło zamieszczanie większej ilości materiałów. Cele pozostały niezmienione. „Inter Finitimos – można przeczytać na stronie internetowej pisma – przedstawia oryginalne artykuły poświęcone najważniejszym problemom z zakresu dyscyplin humanistycznych autorstwa polskich i niemieckich naukowców; proponuje forum dla właśnie rozpoczętych lub niedawno zakończonych prac badawczych i projektów z zakresu stosunków polsko-niemieckich i dzięki temu służy lepszej komunikacji i dyskusji; przedstawia instytucje badawcze w Polsce i Niemczech”. Zaproponowano zeszyty tematyczne, które zajmowały się kluczowymi zagadnieniami relacji polsko-niemieckich. Przykładowo były to: „Czy PRL była państwem totalitarnym” (2005), „Polacy w Niemczech” (2006), Badania niemcoznawcze w Polsce (2007), Regiony (2008) i „Piłka nożna” (2009).


Redakcja zabiega obecnie o umieszczenie pisma na punktowanej liście ministerialnej w Polsce, co – taką można mieć nadzieję – zachęci nowych autorów do zamieszczania w nim tekstów.

Najnowsze wydanie „Inter Finitimos” poświęcono dawnych projektom muzealnym i wystawom, dotyczących relacji polsko-niemieckich oraz przedsięwzięciom planowanym na tym obszarze. Autorzy publikowanych tekstów w różny sposób odpowiadają na pytania, czy pokazywany za pośrednictwem muzeów obraz sąsiada wyjaśnia i zbliża, czy też za zadanie ma zgoła inne cele. Zastanawiają się również, czy muzea i wystawy, poprzez ich popularnonaukowy przekaz, upraszczały, a czasem nawet wypaczały historię, czy stały się jednym z najważniejszych instrumentów jej popularyzacji? Jaka jest przyszłość muzeów historycznych? Czy zamieniamy Polskę, jak określił to przed kilku laty obecny minister kultury i dziedzictwa narodowego, Bogdan Zdrojewski, „w kraj nekropolii i muzeów”? Czy tworzenie wielkich i niejednokrotnie kosztownych przedsięwzięć ma sens w dobie internetu i wizualnych zasobów? Bez wątpienia prezentowane teksty nie wyczerpują tego interesującego tematu. Prezentują jednak na tyle bogaty materiał i tyle zróżnicowanych punktów widzenia, że zachęcają do pogłębionej refleksji i prowadzenia dyskusji.




Informacje i cytaty zaczerpnąłem


Peter Fischer, Isabel Röskau-Rydel, „Irgendetwas in Richtung Polen auf die Beine stellen …” Zur Entstehung und Entwicklung eines unabhängigen deutsch-polnischen Projektes, w: Inter Finitimos. Jahrbuch zur deutsch-polnischen Beziehungsgeschichte, Themenschwerpunkt: Museen und Ausstellungen, 10 (2012), hrsg. von Peter Fischer, Basil Kerski, Isabel Röskau-Rydel, Krzysztof Ruchniewicz, Sabine Stekel, Osnabrück 2013, s. 15-24.

O autorze

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotografik, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Wstaw komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Krzysztof Ruchniewicz

Niemcoznawca, historyk, fotografik, bloger, fan nowoczesnych technologii, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i szef Centrum Willy'ego Brandta U. Wr. we Wrocławiu.

Newsletter „blogihistoria”

Zamawiając bezpłatny newsletter, akceptuje Pan/Pani zasady opisane w Polityce prywatności. Wypisanie się z prenumeraty newslettera jest możliwe w każdej chwili.

Najnowsze publikacje

Więcej o mnie

Kontakt