Czy pytanie kto może „uprawiać historię” ma jakiś sens? Wszak w dobie cyfrowej komunikacji każdy może wszystko, a efekty owego “wszystko” mierzy się głównie lajkami. Może jednak warto chwilę poświęcić temu, jak wiedza historyczna, będąca rezultatem wieloletniej pracy badawczej, ma konkurować z narracjami tworzonymi dla algorytmu, zasięgów i emocjonalnej mobilizacji odbiorców, uzależnianych kolejnymi dawkami “poruszających” treści.
(więcej…)
W debacie o tzw. poniemieckim dziedzictwie często mówi się o własności, symbolice, sporach pamięci czy politycznych kontekstach. Znacznie rzadziej natomiast zwraca się uwagę na coś bardziej elementarnego: że to dziedzictwo wciąż fizycznie istnieje wokół nas i jest częścią naszej codzienności. Można je po prostu zobaczyć, sfotografować, spróbować odczytać w historycznym kontekście. Właśnie na tym poziomie – materialnej obecności przeszłości w przestrzeni – działają projekty, o których mowa poniżej. Nie prowadzą one sporów ideologicznych, nie rozstrzygają, „do kogo należy” dana historia, lecz proponują coś prostszego, a zarazem bardziej angażującego: zwrócenie uwagi na ślady przeszłości wpisane w miasto i region.
Od kilku miesięcy intensywnie zajmuję się wykorzystaniem sztucznej inteligencji (AI) w historii (badaniach i dydaktyce). W tym semestrze wraz ze studentami realizuję mały projekt z wykorzystaniem AI, którego wyniki wkrótce upublicznimy. Bezpośrednim impulsem do napisania tego wpisu (i planowanych następnych) stał się niedawno opublikowany artykuł moich koleżanek instytutowych1. Tempo zmian jest dziś tak duże, że nawet upływ kilku miesięcy wystarcza, by pojawiły się nowe fakty i procesy skłaniające do namysłu. Z tego względu zwróciłem uwagę na wytyczne American Historical Association (AHA) z lipca 2025 roku2] — najstarszego i największego w Stanach Zjednoczonych stowarzyszenia profesjonalnych historyków3. Sądzę, że warto je spopularyzować, aby mogły stać się punktem wyjścia do poważnej dyskusji nad opracowaniem podobnych zaleceń, dostosowanych do naszych uwarunkowań. Staje się to coraz bardziej palącym wyzwaniem. Należy podkreślić, że debata o AI w historii nie dotyczy wyłącznie kwestii technicznych ani dydaktycznych. W istocie jest to debata o epistemologicznym statusie wiedzy historycznej, o roli interpretacji oraz o tym, kto – i na jakich zasadach – może dziś rościć sobie prawo do mówienia o przeszłości. W tym sensie wytyczne AHA nie są jedynie reakcją na nowe narzędzie, lecz czymś znacznie poważniejszym – obroną podstawowych założeń dyscypliny w warunkach gwałtownej transformacji technologicznej, ale i kulturowej. Wytyczne amerykańskie przetłumaczyłem i udostępniam – za zgodą AHA – do pobrania w wersji pdf (na końcu wpisu).
Pewne tematy wracają po latach wydawałoby się zupełnie przypadkowo. Dzisiaj na Facebooku trafiłem na informację o reportażu radiowej Trójki, którego wcześniej nie znałem. Moją uwagę zwróciło zdjęcie węzełka – głównej części jednego z ważnych, choć mało znanych pomników we Wrocławiu. Tak się złożyło, że pod koniec ubiegłego roku zrobiłem kilka zdjęć z nowej lokalizacji pomnika. Teraz wysłuchałem z dużym zainteresowaniem wspomnianej audycji i postanowiłem podzielić się swoimi refleksjami. (więcej…)
W Wyszkach k. Bystrzycy Kłodzkiej urodził się poeta Robert Karger (1874-1946). Tematem swych utworów uczynił małą ojczyznę. Pisał w dialekcie kłodzkim, dzisiaj będącym właściwie martwy językiem, bardzo trudnym do zrozumienia. Był też redaktorem i wydawcą (wraz z Augustem Walzelem) popularnego kalendarza regionalnego „Guda Obend”. W internecie niewiele można znaleźć informacji na temat tego twórcy. Poza jednym czy dwoma wierszami niczego z jego twórczości nie przełożono na język polski. Mimo pewnego zainteresowania ludźmi pióra pochodzącymi z ziemi kłodzkiej, Karger pozostaje właściwie nieznany. Nikt niemal nie wie, że w Wyszkach zachował się jego rodzinny dom. Obecnie znajduje się on w opłakanym stanie. Od lat niezamieszkany, stoi przy drodze opuszczony i niszczeje w szybkim tempie. Jest sprawą nieodległego czasu, gdy najpierw zawali się dach, potem reszta domu. Czy obiekt ten mógłby być lokalnym miejscem pamięci?
(więcej…)
professor of modern history, photographer - @blogifotografia, blogger - @blogihistoria and podcaster - @2hist1mikr. Personal opinion
